MatsumotoTakeaki,
là đạo diễn nổi tiếng của Nhật về đề tài chiến tranh, nhất là từ đầu
những năm 1990, khi ông làm những bộ phim tài liệu về cuộc xâm lăng của
quân đội Nhật xuống các nước châu Á, trong Chiến tranh Thế giới thứ 2.
Riêng với Việt Nam, từ
năm 2004 đến 2010 ông đã đạo diễn những bộ phim gây tiếng vang lớn ở
Nhật về hai cuộc chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất và lần thứ hai, như
Chiến tranh Việt Nam, Mặt trận Dân tộc Giải phóng, Tội ác Khmer Đỏ, hay
Đường mòn Hồ Chí Minh...
Đặc biệt nhất là bộ
phim "Điện Biên Phủ - cuộc chiến 56 ngày đêm làm thay đổi thế giới", với
Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người dẫn chuyện. Bộ phim đã được NHK phát
sóng ở Nhật Bản vào tháng 7.2004, và 2 lần phát sóng trên hệ thống NHK
Worldwide.
Nhân kỷ niệm ngày sinh
102 của Đại tướng Võ Nguyên Giáp (25/8/2013), xin kể lại những cảm tưởng
của đạo diễn Matsumoto Takeaki trong lần gặp Tướng Giáp năm 2004 để
thực hiện bộ phim này, và có lẽ, ông là người nước ngoài cuối cùng được
gặp Tướng Giáp để làm phim.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp trả lời phỏng vấn trong phim "56 ngày đêm làm thay đổi thế giới"
Cảm giác đầu tiên của ông khi gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp thế nào?
Khi đến gặp ông, năm
2004, tôi thấy một người già lắm, bước ra phòng khách. Vẻ mặt ông có vẻ
hơi mệt, và hơi thở không đều. Tôi rất lo, vì chương trình nhất thiết
phải có phỏng vấn tướng Giáp, nếu không coi như "xong phim"...
Xin
phép được ngắt lời ông, bộ phim "Điện Biên Phủ - Cuộc chiến 56 ngày đêm
làm thay đổi thế giới" là bộ phim thứ mấy ông làm về các cuộc chiến
tranh ở Việt Nam?
Đó là bộ phim đầu tiên
tôi là về Việt Nam. Bộ phim này, phần quay ở Việt Nam, nói về chiến dịch
gần 2 tháng là thay đổi thế giới, chủ yếu là nội dung phỏng vấn Đại
tướng Võ Nguyên Giáp.
Tại sao lại như vậy, tôi không hiểu?
Bởi tất cả những tư
liệu khác chúng tôi đã quay bên Pháp, với cả những nhân chứng, là những
người thua cuộc bên đó. Lời kể của ông đã được bổ sung bằng hình ảnh và
lời nói của các nhân chứng.
Lý
do vì sao ông, người chưa làm một bộ phim nào về Việt Nam, lại được
chọn là đạo diễn phim này, bộ phim kỷ niệm 50 năm chiến thắng Điện Biên
Phủ?
À, thắc mắc của anh
hoàn toàn có lý. Sở dĩ tôi được chọn, vì trước đó tôi đã làm nhiều bộ
phim về chiến tranh của Nhật Bản ở khu vực châu Á, trong Thế Chiến Thứ
2. Đó là những bộ phim dài 50', 60', thậm chí 90', nói về quá trình Nhật
đi xâm lược các nước châu Á khác, trong đó có Việt Nam.
Chẳng hạn, bộ phim đầu
về chiến tranh là về cuộc xâm lược Indonesia của Nhật, ở đó có những con
người từng giúp đỡ quân Nhật. Lại có cả những cuộc thảm sát người
Indonesia do quân Nhật gây ra. Sau chiến tranh, việc đối xử với những
người đó thế nào, đền bù như thế nào, là một vấn đề tồn tại.
Đến lúc đó, bản thân
chính phủ Nhật cũng chưa làm được, và tôi lấy đó làm đề tài bộ phim nói
về trách nhiệm của chính phủ Nhật. Bộ phim sản xuất đầu những năm 1990.
Trừ những bộ phim liên quan đến Việt Nam ra, tôi làm tổng cộng sáu bộ phim lớn về chiến tranh.
Vì vậy, kinh nghiệm về
chiến tranh Việt Nam của tôi, lúc đó, là hoàn toàn chưa có, nhưng kinh
nghiệm làm phim chiến tranh nói chung là khá dày dặn. Bởi vậy, khi NDN
nhận phần quay ở Việt Nam cho NHK, họ đã mời tôi luôn, với tư cách là
tổng đạo diễn phim, kể cả phần bên Pháp.
Đạo diễn MatsumotoTakeaki
Nhưng
chắc ông ắt hẳn phải có những ký ức, ý tôi nói là những điều ông đọc
được, nghe được, về Điện Biên Phủ, khi nó diễn ra chứ?
Tất nhiên rồi. Hồi còn
trẻ, tôi đã học ở nhà trường về cuộc chiến chống Pháp của Việt Nam, để
đánh đổ chủ nghĩa thực dân, và đặc biệt là trận Điện Biên Phủ.
Khi nhận lời làm phim
này, tôi đã sưu tầm nhiều tư liệu bên Nhật về hệ quả của cuộc chiến
tranh. Và trước khi sang Việt Nam quay phim chính thức, tôi đã bỏ hai
tuần sang Việt Nam trước tiền trạm. Tôi đến những nơi đã diễn ra trận
Điện Biên Phủ, gặp những nhân chứng đã tham gia chiến dịch đó về phía
Việt Nam.
Vâng. Xin ông kể tiếp về cuộc phỏng vấn Tướng Giáp đi.
Thế nhưng, trái với những lo ngại, thậm chí lo sợ của tôi, khi câu hỏi đầu tiên được đặt ra, mắt Tướng Giáp bỗng sáng lên.
Vẻ mặt ông tự nhiên
linh động, nếu không nói là lanh lợi. Ông nói rất dõng dạc, khúc chiết.
Ông nhớ từng chi tiết, mà không cần phải có liếc qua giấy tờ gì cả.
Chúng tôi đã đi từ sự ngạc nhiên đến cảm giác yên tâm hoàn toàn về bộ
phim của mình...
Cuộc phỏng vấn kéo dài bao lâu?
Theo tôi nhớ, chừng khoảng 2 tiếng đồng hồ. Thời gian cứ trôi đi mà chúng tôi không nhận ra.
Đặc biệt, sau khi phỏng vấn xong, Tướng Giáp có nói với chúng tôi mấy câu mà đến bây giờ tôi nghĩ vẫn đúng.
Ông nói rằng: "Điện
Biên Phủ là điểm hẹn của lịch sử. Mỗi người đều có thể rút ra bài học
lịch sử Điện Biên Phủ cho bản thân mình, cho công việc của mình. Đừng
bao giờ quên bài học Điện Biên Phủ".
Ý ông là...
Thì năm 2003 Mỹ đã tấn
công Iraq, và bị sa lầy ở đó nhiều năm. Họ vẫn chưa rút ra được bài học
Việt Nam. Nhật Bản cũng vì thế mà dính vào đó, tuy ở nghĩa vụ y tế, hay
hậu cần.
Hay khi xảy ra vấn đề
Biển Đông, hay gần đây là Hoa Đông, dường như Trung Quốc cũng vậy. Họ đã
quên bài học lịch sử Điện Biên Phủ, mặc dù sự giúp đỡ của họ đã giúp
Việt Nam chiến thắng.
Ông muốn nói rằng sự giúp đỡ của cố vấn quân sự Trung Quốc?
Nhưng không phải là chủ
trương "đánh nhanh - thắng nhanh" như ý định ban đầu của cố vấn Trung
Quốc. Trong cuộc phỏng vấn, Tướng Giáp đã cho chúng tôi biết rằng ông đã
cho trinh sát kiểm tra lại tình hình Điện Biên Phủ, nhất là việc di
chuyển của quân Pháp, để đi đến kết luận rằng, chỉ có "đánh chắc - tiến
chắc" thì mới thắng được quân Pháp.
Sự giúp đỡ của Trung
Quốc, ngoài trang thiết bị ở đây, theo giải thích của Tướng Giáp, chính
là chiến thuật đào hệ thống giao thông hào, được họ rút kinh nghiệm từ
cuộc chiến tranh với Mỹ ở bán đảo Triều Tiên (1950-1953).
Nhờ có hệ thống giao
thông hào chằng chịt này mà bộ đội Việt Nam bí mật vận chuyển một số
lượng lớn vũ khí đến vị trí ngay trước mặt quân Pháp mà Pháp không hề
biết, đặc biệt là hơn 20 khẩu pháo 105 ly, chiến lợi phẩm thu được từ
quân Pháp và do Trung Quốc viện trợ.
Theo Tướng Giáp, khi
quân đội Pháp bắt đầu nghĩ là quân đội Việt Nam chắc không dám đánh nữa,
thì ngày 13.3.1954, ông hạ lệnh tấn công tập đoàn cứ điểm Điện Biên
Phủ. Chính một cựu sĩ quan Pháp, trong phim, còn nhớ lại trải nghiệm hãi
hùng này.
"Không ai nhìn thấy
pháo, và cũng không đoán được chúng nằm ở đâu. Một sĩ quan pháo bình của
chúng tôi đã hốt hoảng tự sát. Thật quá kinh ngạc", cựu trung tá Bizon,
chỉ huy binh đoàn dù của Pháp ở Điện Biên Phủ, hồi tưởng.
Thế còn câu nói cuối cùng của Tướng Giáp khi kết thúc bài phỏng vấn là gì?
Câu nói đó, cũng gần
như là để kết thúc bộ phim: "Lúc chúng tôi chuẩn bị đánh Mỹ, những người
bạn lớn của Việt Nam lúc đó đều đã khuyên rằng 'làm sao đánh được Mỹ,
các anh bỏ ý định đó đi'. Tôi đã trả lời rằng 'nếu chúng ta đánh Mỹ theo
cách của những người bạn đó, chắc chẳng chịu được một tiếng đồng hồ.
Nhưng theo cách đánh của Việt Nam thì chiến thắng là điều có thể."
Năm sau, 2005, nhân kỷ
niệm 60 năm ngày Nhật Bản thua trong Thế chiến thứ 2, tôi đã kíp làm
tiếp 2 tập phim về Chiến tranh Việt Nam, phát tiếp trên đài NHK, trong
nước và quốc tế.
Chỉ hơi tiếc một điều,
là chúng tôi đã cố gắng xin gặp Tướng Giáp một lần nữa, nhưng người ta
bảo ông không được khỏe. Chúng tôi đành chấp nhận với cách giải thích
đó.
Tướng Giáp có được xem lại bộ phim "Điện Biên Phủ - Cuộc chiến 56 ngày đêm làm thay đổi thế giới" không? Ông có nhận xét gì?
"Đây là bộ phim tài
liệu hay nhất, trung thực nhất, công bằng nhất và khách quan nhất về
Điện Biên Phủ, với cái nhìn của các nhân chứng lịch sử cả từ hai phía",
thư ký của Tướng Giáp đã nói lại với chúng tôi nhận xét của ông, sau khi
xem lại ông bộ phim do NDN gửi tặng.
Còn tôi, tôi chỉ nói đơn giản rằng: "Điện Biên Phủ (phim) mà thiếu Đại tướng, bức tranh sẽ như vẽ rồng mà thiếu mắt".
Post a Comment